Interventies

Interventies die worden onderzocht en doorontwikkeld in de Proeftuin Dementie Friesland (september 2016 tot januari 2018):

1. Diagnosegesprekken 
Als mensen de diagnose dementie krijgen, is er medisch weinig aan te doen. Soms krijgt iemand medicijnen, maar over het algemeen voelen mensen zich toch aan hun lot overgelaten. Ze vragen zich af hoe ze verder moeten leven met dementie, met de veranderende relaties, een samenleving die hen niet meer voor vol aanziet. Daarom willen we dat artsen meer uitleggen dan de medische kant tijdens het diagnosegesprek. Dat ze ingaan op de betekenis van dementie in het dagelijks leven voor henzelf en naasten, hoe ze ermee om kunnen gaan. Bij de elke vorm van dementie kan dit anders zijn, maar het is belangrijk dat mensen een toekomstperspectief houden waarmee ze vaak nog jaren vooruit kunnen. Met psychologische en sociale ondersteuning kun je nog heel lang een goede kwaliteit van leven ervaren.

2. Dementiegesprekken en ‘eerste hulp bij dementie – pakket’
In deze gesprekken worden mensen verder geholpen in het omgaan met dementie. Wat vind je nog belangrijk om te doen in je leven? Hoe zou je nieuwe invulling kunnen geven aan je bestaan als de dingen die je eerder deed moeilijker gaan door de ziekte? Hoe kun je je richten op de hoofdzaken? Wat wil je nu en later nog aan medische behandelingen ondergaan? Anne-Mei The: ‘Ook willen we mensen helpen om een praktische gebruiksaanwijzing op te stellen van wie ze zijn, wat ze prettig vinden en hoe ze goed functioneren. Iedereen heeft zo zijn gewoontes, je slaapt altijd met het raam open, drinkt ’s avonds geen koffie, noem maar op. Vaak heb je het daar niet over, maar doe je dat gewoon. Er komt een moment waarop je dat niet zelf meer kunt aangeven en dan is het handig als het op papier staat.’ De gesprekken horen bij een heel ‘eerste hulp bij dementie-pakket’ met allerhande nuttige informatie en hulpmiddelen voor mensen met dementie en hun mantelzorgers, waar ze terecht kunnen voor steun, een gesprek of activiteiten, hulp bij het bijstellen van toekomstperspectief, lotgenotencontact, ondersteunende diensten.

3. Huisarts als gids
Deze interventie is gericht op de mantelzorger. Anne-Mei The: ‘Als je hen vraagt wat ze nodig hebben om te voorkomen dat de rek eruit gaat, zeggen ze vaak: een vertrouwenspersoon. Iemand die betrokken is, die in de gaten houdt hoe het gaat en zorgt dat je niet uitgeput raakt. Preventieve, pro-actieve steun. We hebben er in de Proeftuin voor gekozen om de huisarts dreigende overbelasting van de mantelzorger te laten signaleren, of liever nog voorkomen door tijdig te verwijzen naar bijvoorbeeld een coach’ (zie Mantelzorgpakket hieronder). De huisarts kan zelf steun bieden – bij sommige praktijken gebeurt dit ook – of alleen een signaalfunctie vervullen.

4. Mantelzorgpakket
Psychologische en sociale ondersteuning voor de mantelzorger, een ‘routekaart’ met vragen en behoeften waarmee veel mantelzorgers worstelen in de verschillende fases van het dementieproces bij hun naaste (wat kun je tegenkomen tijdens he ziekteproces?), een persoonlijke coach die zich goed kan inleven in wat de mantelzorger doormaakt; praktische tips, respijt, een luisterend oor, mantelzorgers laten voelen dat ze er niet alleen voor staan.

5. Kammeraat  (Fries voor kameraad)
Zoals ieder mens wil iemand met dementie zich gewoon prettig en gewaardeerd voelen. Meedoen in de samenleving. Helaas geen vanzelfsprekendheid voor mensen met dementie, doordat ze vaak niet serieus worden genomen, zichzelf schamen, bang zijn te verdwalen etc. Kammeraat is een maatje voor mensen met dementie, iemand met wie ze samen kleur kunnen geven aan het dagelijkse leven. Daarbij staat niet de ziekte, maar de persoon centraal. Anne-Mei The: ‘Hiervoor werken we samen met Stenden Hogeschool. Studenten SPH of afgestudeerden helpen als Kammeraat de verbinding met de buitenwereld te maken of te behouden. Maar ook samen thuis een krantje lezen of in de tuin rommelen is mogelijk. We koppelen Kammeraat aan een inloophuis waar mensen elkaar kunnen ontmoeten (zie hieronder).

6. Inloophuis
Het eerste inloophuis waar mensen met dementie en hun mantelzorgers zonder afspraak kunnen binnenlopen komt in de Leeuwardense wijk Nijlân. Ze kunnen er terecht voor een praatje of een kop koffie, om deel te nemen aan een activiteit of zelf iets te doen met de aanwezige materialen. Ook Kammeraten kunnen hier heen met hun maatje. In beginsel elke woensdag, maar uitbreiding van zowel locaties als openingstijden wordt nagestreefd.

7. VerpleegThuis
Om mensen die eigenlijk verpleeghuiszorg nodig hebben, langer thuis te kunnen laten wonen, gaat de KwadrantGroep dit bieden aan mensen met dementie, volgens de Sociale Benadering; evenredige aandacht voor medische, psychologische en sociale zorg.

8. Een mobiel palliatief team
Voor mensen met dementie is palliatieve zorg lang niet zo goed geregeld als voor bijvoorbeeld mensen met kanker. Bovendien is deze vaak vooral gericht op de medische verzorging en niet op psychologische of sociale ondersteuning. Hier kan een mobiel palliatief team versterking bieden met psychosociale ondersteuning. Deze interventie gaat (waarschijnlijk) rond 1 januari 2017 draaien binnen de KwadrantGroep. Het gaat om een samenwerking tussen reguliere thuiszorg en het palliatieve team.

9. Interactieve collegereeksen Sociale Benadering
Hoe pas je de Sociale Benadering toe in de dagelijkse praktijk? Hoe voorkom je dat een hulpvraag in het sociale domein niet beantwoord wordt vanuit het medische domein? Wat is nodig om te kunnen ‘leven naar’ de Sociale Benadering? De colleges zijn een combinatie van theorie en praktijkoefeningen. Aansluitend vindt intensieve coaching plaats. Bij grote zorgorganisaties kunnen enkele intensief begeleide afdelingen vervolgens een voorbeeldfunctie vervullen om de Sociale Benadering zo verder in te bedden in de organisatie. In november 2016 is er een open collegereeks waarvoor mensen zich individueel kunnen inschrijven (bijv. mantelzorgers).

Daarnaast is al een start gemaakt met pilots in een intramurale omgeving:

  1. Het gastdierenproject: Mensen met dementie mogen hun huisdier vaak niet meenemen naar een verzorgings- of verpleeghuis. Om dierenliefhebbers hier toch nog het plezier te gunnen van contact met een huisdier, is de Proeftuin hard bezig om ‘gastbezoekjes’ van vrijwilligers met hun huisdier mogelijk te maken binnen de KwadrantGroep. Dit gebeurt met een partij die veel ervaring heeft in het selecteren, op- en begeleiden van vrijwilligers en hun huisdier voor bezoekjes aan zorglocaties. Ook andere mogelijkheden worden verkend, zoals een poezenkamer in een verpleeghuis of de inzet van leasedieren. Projectleider Kim Kuipers schreef er een over voor de Dementie Verhalenbank.
  2. Jong en oud die samen zingen, muziek maken, of gewoon genieten van de sfeer en gezelligheid: dat is wat Care&Culture al twee jaar mogelijk maakt met hun intergenerationele koren. Eind mei startten in de Proeftuin Dementie Friesland twee bijzondere, nieuwe koren voor mensen met dementie in het Friese Surhuisterveen (woonzorgcentrum) en Buitenpost (dagverzorging). Basisschoolkinderen van acht tot twaalf jaar en ouderen met dementie repeteerden zeven weken lang iedere maandagochtend, onder deskundige begeleiding. Muziek weet bij mensen met dementie vaak deurtjes in hun hersenen te openen, die normaal gesproken dicht blijven. Muziek én contact met kinderen kan ontspannend werken, herinneringen en positieve emoties oproepen. Anderzijds ervaren de kinderen dat ouder worden en dementie bij het leven horen, en dat zij iets kunnen betekenen in het leven van kwetsbare ouderen. Gewoon door contact met elkaar te hebben, samen muziek en plezier te maken. Bovendien brengt het kinderen – de mantelzorgers en zorgprofessionals van de toekomst – een ander perspectief bij op ouderen. Dit kan de zorg ook later ten goede komen. Naast plezier op de korte termijn dragen de Jong-Oud-koren bij aan een positievere beeldvorming rond de ouderenzorg. De eerste ervaringen zijn zo positief, dat in het schooljaar 2016-17 waarschijnlijk een tiental Jong-Oud-koren zullen starten.